واژگاني آشنا

 دودماني نهفته 

غمگساري ديرينه

تاريخچه قل و قليان بر ميگردد به دهه چندم هجري زماني که در ميان قيل و قال شهر طائفه اي بود در دوردستها به نام :

 شوپوش ، مردمانش همه سرگرم و چموش ، در ميدان پلنگ و در خانه چو موش ، اندر بر هر خانه و هر دخمه و گوش ، بود آتشي و هيزمي و آبکي جوش

وندر دل آن بين بود الونکي  ، صاحب آن بود عبدالقلک قل سرکي ، هر صبح ز بانگ مرغش هول هولکي ، برميخواست و ميزد به کوهي خرکي – عبدالقلک قل سرکي داشت قلکي ، قلک کوزه اي و خوش نمکي ، اندر آن کوزه همي آب چو ريخت ، در پي نان به صحرا ميسيخت * ، سيخ و آب و کوزه را بر هم کرد ، زورکي آتشي  سر هم کرد ، آب در کوزه و سيخها روي سرش ، ني لبک را نهاد روي درش ، زان ميان چوبکي بود در دست چپش، آن زغال گشت و نهاد روي سرش ، وانگهي جستي زد و بنشست بر روي خرش .  آنچه را در دست داشت هوفي کشيد ، از درون کوزه صداهايي شنيد ، در دم و بازدم او دودي بديد ، که پر و بالش بداد خوابش پريد .

زين سبب قل قل کنان او بازگشت ، دود بالاي سرش لنگ در هوا او بازگشت ، مردمان از ديدنش گرخيدن ، چون او را با قل قلش ميديدن ، ابتدا بر او و بر ريش سياش خنديدن ، بعد آن بر نام او نامي دگر ناميدن ، عبدالقلک قل سرکي قل قليان ، بستودن سر کوي و گذر پير و جوان ،  چنج نمود کوزه او به قليان ، قل او ماند صدها و صدها ساليان ، در ميان بادها و بودها ماند جاودان ، در دو جهان آن بي نشان

 و در نهايت عبدالقلک پدر قليان که به بيماري ريه و آبشش مبتلا گشت در اواخر عمر شعري سرود و وصيت کرد تا آن را بر  سنگ مزارش بحکن تا آيندگان درس بگيرند ، و آن اين بود :

نزنيد دود    نبريد سود     ندخانيد    نتپانيد    زيرا چو من    بسرطانيد

* ميسيخت = سيخ جمع ميکرد

.............................

 متن بالا تاريخچه تخيلي قليان بود به تحرير خودم ، اما موضوع مهمتر اين هست که طبق گزارش زير قلياني اختراع شده که ناخلف هست و اونطور که خودشون ميگن ضرر که نداره هيچ ، سود هم داره